Constitutie – een beknopte inleiding

“De wet is goed, maar de mensen niet.” (Chinese wijsheid)

Hoe is samenleven mogelijk? Wat houdt een samenleving bij elkaar? Een moderne liberaal zal waarschijnlijk wijzen op de wet. Wij, rationele mensen, zien in dat de samenleving zonder wettelijke kaders een chaos wordt. De overheid, onze voornaamste wetgever, moet het maatschappelijk verkeer in goede banen leiden. Volgens Max Weber is de belangrijkste basis voor de legitimiteit van gezag tegenwoordig het ‘legaliteitsgeloof‘, dat wil zeggen: de bereidheid om zich te conformeren aan regels die formeel correct zijn en via de juiste procedures tot stand zijn gekomen. [1] Gezag van overheid en wet berust in deze visie dus op formeel correcte procedures.

Scheiding van kerk en staat

De scheiding van kerk en staat is een veelgebruikt, maar door velen slecht begrepen concept. In politiek en media is een beroep op “de scheiding van kerk en staat” vaak een argument dat, in de ogen van degene die het gebruikt, alle kritiek zal doen verstommen.

Geen liberalisme zonder christendom

Voor zover onze moderne pluriformiteit niet overkoepeld wordt door een zekere uniformiteit is het op de wereld gevaarlijk toeven. (prof.mr. A. Soeteman)

De liberale staatsopvatting lijkt slechts houdbaar te zijn op basis van de vooronderstelling van het christendom. Het christendom vervult een essentiële rol als politieke institutie, zonder dat de noodzakelijke scheiding tussen kerk en staat doorbroken wordt. In dit essay enkele gedachten over religie en poltiek.

Alexis de Tocqueville over religie en politiek

Wat begon als een onderzoek naar het Amerikaanse gevangeniswezen eindigde met een politiek standaardwerk: “Democratie in Amerika”. Het scherpe oog van de jonge Fransman Alexis de Tocqueville was uitermate geschikt om het religieuze karakter van de jonge natie Amerika waar te nemen en vast te leggen. De Tocqueville zag dat democratie en religie elkaar in dit land juist versterkten en niet elkaars concurrenten waren, zoals in Frankrijk ooit wel het geval was geweest.

Godsverduistering

[Over de dood van God (Nietzsche), het einde van de metafysica (Heidegger) en de absolute wederkerigheid (Buber)]

 

In het derde deel van zijn Ik en Jij (Ich und Du, 1923) spitst Martin Buber de behandeling van de relatie ik-jij toe op de relatie met het eeuwige Jij, dat is: God. In zijn boek Godsverduistering (Gottesfinsternis, 1952) zet hij uiteen hoe deze relatie vertroebeld kan raken en wat de oorzaken daarvan zijn. Daarbij gaat hij onder andere in op het denken van Nietzsche en Heidegger.

 

Ik wil allereerst kort uiteenzetten welke opvattingen Buber heeft over de relatie tot het eeuwige Jij. Vervolgens schets ik Nietzsche’s opvatting van de dood van God en Heideggers interpretatie daarvan. Dan laat ik zien hoe Buber het verschijnsel Godsverduistering opvat en probeer ik aan de hand van Buber een antwoord te formuleren op Nietzsche en Heidegger.

Goddelijke wet en politieke orde

De spanningsvolle verhouding die kan bestaan tussen een goddelijke wet en de politieke orde is een actueel thema, hoewel het zo oud is als de mensheid. Deze spanningsverhouding komt duidelijk naar voren bij hedendaagse integratieproblematiek en islamitisch terrorisme, maar was al bekend bij de oude Grieken. Met name in twee tragediën spelen vragen over de verhouding tussen religie en politiek een rol: de Oresteia van Aischylos (525-456) en de Antigone van Sophocles (496-406). In het onderstaande zal deze ik deze tragediën kort uitwerken.

Ambtenaar mag best homohuwelijk weigeren

Het punt van de trouwambtenaar die moeite heeft met homohuwelijken wordt sterk overdreven. Nog nooit is daarom zo’n huwelijk afgelast.

Sinds de invoering van het homohuwelijk in 2000 wordt veel gediscussieerd over de positie van trouwambtenaren die gewetensbezwaren hebben tegen zo’n huwelijkssluiting. Het regeerakkoord deed de discussie onlangs weer oplaaien.

Verschillende grote gemeenten lieten plotseling weten dat hun ambtenaren van de burgerlijke stand niet mogen weigeren homo’s te trouwen. Ook liet een aantal politici en bestuurders zich in nogal ferme bewoordingen over deze kwestie uit. Tegen de opstelling van de gemeenten en de kritiek van politici en bestuurders is op juridische, pragmatische en morele gronden het nodige in te brengen.

De maakbaarheid van het familierecht

Hoewel de maakbare samenleving in het besef van steeds meer mensen op een misverstand blijkt te berusten – er is echter nog een groepje dat dapper weerstand blijft bieden –, is het maakbaarheidsdenken in sommige deelgebieden nog immer springlevend. Een van die gebieden is het recht. De maakbaarheid van het recht, specifieker: de wetgeving, lijkt voor velen vanzelfsprekend. Kunnen regering en volksvertegenwoordiging (of andere wetgevers) immers niet elke wet maken en aannemen die hen goeddunkt? Natuurlijk zijn er formele en praktische beperkingen, maar is het recht in principe niet bij uitstek maakbaar? Ik meen dat dat slechts in beperkte mate zo is. In het onderstaande wil ik, aan de hand van het familierecht, uitleggen waarom.