Peter Sloterdijk

Meester van de ‘vrolijke’ wetenschap

“Het vrolijke denkbeeld ‘schuim’ stelt ons in staat het premetafysische pluralisme van de wereldscheppingen postmetafysisch in ere te herstellen. Het helpt ons de weg te vinden in een veelvormig denken zonder dat we ons daarbij van de wijs laten brengen door het nihilistische pathos dat gedurende de negentiende en twintigste eeuw de vaste begeleider was van een denken dat zich door de monologische metafysica in de steek gelaten voelde. Het maakt eens te meer duidelijk waar onze vrolijkheid vandaan komt: de stelling ‘God is dood’ wordt als het goede nieuws van de huidige tijd verwelkomd. Men zou de stelling ook zo kunnen formuleren: de Ene Bol is dood – leve het schuim!”[1]

Vluchtheuvel in bezet gebied

Uw schrijver als ‘deskundoloog’ in het Reformatorisch Dagblad over het totalitaire gelijkheidsdenken, het recente advies van de Raad van State over de uitzonderingspositie voor het bijzonder onderwijs, het kabinetsstandpunt en de Commissie Gelijke Behandeling.

Zwak geloven

De schrale troost van Gianni Vattimo’s postmoderne christendom

Nadat Nietzsche in de 19^e eeuw God had dood verklaard, was het niet meer dan een kwestie van tijd voordat het Opperwezen uit de filosofie zou zijn verdwenen. Bij een 20^e-eeuwse denker als Sartre is dat treffend waar te nemen. De hemel is leeg en de mens is tot absolutum geworden. Toch vindt er in de 20^e eeuw ook een opmerkelijke wending plaats in de filosofie. Denkers als Derrida en Ricoeur schromen niet God opnieuw ter sprake te brengen.

Tegen het totalitaire gelijkheidsdenken

Reformatorisch Dagblad, 4 juli 2009

Het gelijkheidsdenken bedreigt de rechtsstaat, die minderheden beschermt tegen toevallige meerderheden, stelt mr. drs. Bas Hengstmengel. In plaats van dat grondrechten burgers beschermen, verworden ze nu tot instrumenten om een staatsideologie op te dringen.

Calvijn en het recht

Bijdrage aan het congres “Calvijn op scherp. Calvijns visie op politiek, arbeid, economie en recht”, Dordrecht, 19 juni 2009.

Juristen speelden in de reformatie een opvallend grote rol. Calvijn was een prominent onder hen. Hoewel hij nooit expliciet als jurist werkzaam is geweest, neemt het recht een belangrijke plaats in, zowel in zijn theologische als maatschappelijke denken. In deze bijdrage probeer ik daar een indruk van te geven. Na een aantal inleidende opmerkingen over Calvijn als jurist zal ik ingaan op betekenis en gebruik van de wet bij Calvijn. Vervolgens zal ik specifieker ingaan op het natuurrecht en de betekenis van de twee regimenten in dat verband. Ook ga ik kort in op de natuurlijke godskennis en de algemene genade. Tenslotte maak ik nog enkele opmerkingen over de actuele betekenis van Calvijns denken.

Opinie: Bijzonder onderwijs mag homodocent weren

Trouw, 23 juni 2009

[Geknipt gedeelte – Onlangs stelde de ‘School met de Bijbel’ in Emst een docent op non-actief nadat hij openlijk een homoseksuele relatie was aangegaan. In de media ging er weer heel wat orthodox-religieus gedachtegoed onder het progressief-liberale vergrootglas. Ook de politiek bemoeide zich ermee, zeker toen er enkele weken later een advies van de Raad van State over de Algemene wet gelijke behandeling (Awgb) uitlekte.

Het ressentiment in de moraal

‘De slavenopstand in de moraal begint ermee, dat het ressentiment zelf scheppend wordt en waarden voortbrengt’, aldus Friedrich Nietzsche in zijn boek Zur Genealogie der Moral (1887). Volgens Nietzsche was de christelijke ethiek een ’slavenopstand’, een opstand van de zwakken tegen hun meesters, zij het in een gesublimeerde vorm. De Joden zijn, middels het christendom, ‘zwakke’ waarden als nederigheid en naastenliefde als hoogste waarden gaan presenteren, daarmee op een subtiele manier wraak nemend op de levensgenietende, machtige Romeinen. Het is in deze analyse dat Nietzsche de term ‘ressentiment’ introduceerde in de filosofie. De eveneens Duitse, maar veel minder bekende filosoof Max Scheler schreef in 1912 een essay onder de titel Das Ressentiment im Aufbau der Moralen waarin hij Nietzsches visie probeert te weerleggen en waarin de term ressentiment een centrale rol speelt. Van dit belangrijke essay is recent een uitstekende, Nederlandse vertaling verschenen.

Quo vadis, ChristenUnie?

Gastcolumn www.opunie.nl

In den beginne waren er RPF en GPV. Dat waren degelijke, principiële partijen, mannen van stavast. Ze stonden in de traditie van Guillaume Groen van Prinsterer, Abraham Kuyper en natuurlijk van Calvijn. Ze hadden een hoge C-factor en het was er eigenlijk ieder jaar Calvijnjaar. Deze Groen van Prinsterer en Kuyper waren echter bezorgd dat het ook ieder jaar Darwinjaar zou worden. Er was namelijk sprake van verlichte liberalen die in een soort evolutionisme geloofden. De samenleving was volgens die liberalen – keurige mensen verder – een zich autonoom ontwikkelende, amorfe massa, die functioneert binnen de kaders die de overheid stelt. Die overheid is verder neutraal en bemoeit zich niet met de richting die de individuele cellen uitgaan.

Het natuurrecht bij C.S. Lewis

De twintigste-eeuwse schrijver C.S. Lewis (1898-1963) is vooral bekend als apologeet, maar hij is ook een verdediger van het natuurrecht. Zijn gedachten hieromtrent heeft hij vooral uitgewerkt in The Abolition of Man (1943). Dit boekje bestaat uit drie lezingen die Lewis in februari 1943 hield. Het is een pamflet tegen moreel en cultureel relativisme en een verdediging van de idee dat er een objectieve morele orde bestaat. Dit is een realiteit die onafhankelijk van menselijke waarneming en kennis bestaat. Deze realiteit omvat waarden en principes die onveranderlijk en eeuwig zijn (the permanent things). Deze orde, dit natuurrecht, is een toetssteen voor menselijk gedrag en menselijke ordeningen. Dit natuurrecht is niet willekeurig tot stand gekomen en is tegelijkertijd onafhankelijk van menselijk handelen.

Wat is de Revolutie? (Friedrich Julius Stahl)

Inleiding en vertaling door Bas Hengstmengel

Friedrich Julius Stahl (1802-1861) was een conservatieve Duitse rechtsgeleerde en politicus. Hij werd uit Joodse ouders geboren, maar bekeerde zich in 1819 tot het protestantisme, specifiek het lutheranisme. Hierbij veranderde hij zijn achternaam van Jolson in Stahl. Hij studeerde rechtsgeleerdheid in Würzburg, Heidelberg en Erlangen en werd in 1827 privaatdocent in München. Vanaf 1832 bekleedde hij verschillende hoogleraarsposten in onder andere de rechtsfilosofie, het kerkrecht en het staatsrecht in respectievelijk Erlangen, Würzburg en Berlijn. In 1849 werd Stahl door koning Frederik Willem IV van Pruisen voor het leven benoemd tot lid van de toenmalige Eerste Kamer, waar hij een voorman van de conservatieven (anti-revolutionairen) werd. Ook was hij lid van de Oberkirchenrat (1852-1858). Zijn hoofdwerk is Die Philosophie des Rechts nach geschichtlicher Ansicht (1830-1837). Bekend is ook Die Kirchenverfassung nach Lehre und Recht der Protestanten (1840). De geschriften van Stahl hebben in ons land invloed uitgeoefend op het denken van Guillaume Groen van Prinsterer, Abraham Kuyper en Herman Dooyeweerd.