Rechtstheologie

Samen met dr. Timo Slootweg heb ik het Paul Scholten Genootschap voor Rechtstheologie (PSG) opgericht. De bijbehorende website is www.rechtstheologie.nl

Revolutionair verval

Recent verscheen de bundel Revolutionair verval, een tweeluik met de eerder verschenen bundel Conservatieve vooruitgang. Revolutionair verval biedt portretten van conservatieven uit de achttiende en negentiende eeuw, Conservatieve vooruitgang handelt over de twintigste eeuw. In beide bundels verscheen een hoofdstuk van mijn hand, respectievelijk over Friedrich Julius Stahl en Herman Dooyeweerd.

Augustijnse wetenschapsbeoefening

Column voor de website www.geloofenwetenschap.nl

 

Paul Scholten en Herman Dooyeweerd: het gesprek dat nooit plaatsvond

Een artikel in Rechtsfilosofie & Rechtstheorie, 2010 (39) 1, pp. 9-34.

 

Dubbelrecensie: Habermas en Ratzinger over rede en religie

Jürgen Habermas & Joseph Ratzinger, Dialectiek van de secularisering. Over rede en religie, Kampen/Kapellen: Klement/Pelckmans 2009, 86 pagina’s, ISBN 9789086870486

Jürgen Habermas, Geloven en weten en andere politieke essays, Amsterdam: Boom 2009, 239 pagina’s, ISBN 9789085066552

Op 19 januari 2004 vond er aan de katholieke academie te München in besloten kring een discussie plaats tussen twee mannen die men gerust als twee uitersten kan beschouwen: de Verlichtingsfilosoof Jürgen Habermas en de – toenmalige – ‘ijzeren kardinaal’ Joseph Ratzinger. Ondanks hun fundamenteel verschillende wereldbeschouwingen kwamen de beide Duitse intellectuelen opvallend dicht tot elkaar. Tot ongenoegen van diverse atheïsten uitte Habermas zich opmerkelijk positief over het betekenispotentieel van religie. Ratzinger op zijn beurt ging enkele belangrijke stappen mee in het denken van de Verlichting en liet klaarblijkelijk zelfs de Aristotelisch-Thomistische opvatting van de redelijke natuur en het daaruit afgeleide natuurrecht achter zich. De bijdragen van de twee generatiegenoten zijn gebundeld en vertaald in het boekje Dialectiek van de secularisering (2009). Het is een belangrijk document van een van de meest invloedrijke Duitse filosofen van dit moment en van de huidige leider van de Rooms-katholieke Kerk, Paus Benedictus XVI.

Lezing: Waarom het onwaarschijnlijk is dat Jona de walvis heeft ingeslikt

Over geloof en wetenschap, exegese, feiten en waarden

Laat ik beginnen met een persoonlijke ontboezeming. Lange tijd heb ik de verhouding van geloof en wetenschap niet zo interessant gevonden. De eerste keer dat ik er mee werd geconfronteerd was op de Reformatorische middelbare school. U raadt het al: bij biologie. ‘Schepping of evolutie?’, dat was zo’n beetje het summum van vragen over geloof en wetenschap. En eigenlijk was het helemaal geen vraag. De gedachte dat de mens van de aap afstamt – daartoe werd evolutie min of meer gereduceerd – was in mijn ogen te bespottelijk voor woorden. En dan die miljoenen jaren dat de aarde oud zou zijn… Bovendien, wij – de gelovigen – hadden de koolstof-14-methode. Daarmee was toch overtuigend en wetenschappelijk aangetoond dat de aarde helemaal niet zo oud is als boze, ongelovige wetenschappers beweren!? En uit opgravingen bleek ook dat Bijbelse geschiedenissen kloppen. Maar los daarvan, de Bijbel spreekt toch duidelijke taal? Als gelovige vertrouw je de Bijbel nu eenmaal meer dan wat wetenschappers beweren. En dan was er nog die bij predikanten geliefde uitspraak van dat beroemde oude vrouwtje: “Als er gestaan had dat Jona de walvis had ingeslikt, had ik het ook gelooft.” Goed, dat ging misschien wat ver, maar het was wel zo’n beetje de manier waarop ook ik de Bijbel beschouwde. In mijn studententijd begon dit beeld te wankelen. Daar kom ik straks op.

De nieuwe kleren van de keizer: de Slobbertrui

[Opunie, 9-5-2011]

Met het begrip ‘christelijk-sociaal’ is niets mis, zo stelt het landelijk bestuur van de ChristenUnie in een reactie op het rapport-Schippers. Het begrip wordt alleen verkeerd begrepen en zonder concrete invulling heeft het niets om het lijf. Daarom kan het beter niet meer gebruikt worden. Nu het toeval wil dat ‘Mr. christelijk-sociaal’ vertrekt, is het juiste moment aangebroken voor een koerswijziging. André Rouvoet en Leen van Dijke zullen het nog wel even blijven zeggen: “De ChristenUnie zal sociaal zijn of ze zal niet zijn,” maar dat is niet erg, want Arie Slob staat straks aan het roer. Dan zal het onderscheid tussen enerzijds de ChristenUnie en anderzijds de PvdA, SP en GroenLinks hopelijk weer scherper worden neergezet. Daarbij gaat het natuurlijk niet om etiketten, maar om de concrete invulling van begrippen.

Ik wens de CU veel CHU!

[Opunie, 3-1-2011]

Rond de kerstdagen las ik het prachtige boek van Marcel ten Hooven en Ron de Jong over de geschiedenis van de Christelijk-Historische Unie. De CHU (1908-1980) was een opvallend apolitieke partij, die zich veeleer kenmerkte door een ‘wijze van zijn’ dan door een uitgewerkt politiek programma. Ze schreef geen gedetailleerde toekomstplannen. CHU-ers waren wars van grote woorden en machtsdenken en hadden een afkeer van scherpslijperij, polarisatie en kerkisme. Ze onderscheidden zich door de wellevende omgang met elkaar en hun politieke gesprekspartners. Ze dachten sterk vanuit de kerkelijke breedte (‘heel de kerk’) en het algemeen belang (‘heel het volk’) en waren tegenstanders van verzuilingsdenken.

De CU moet een christelijk-conservatieve partij zijn

[Opunie, 4-9-2010]

Na een periode van regeringsdeelname lijkt de ChristenUnie voorlopig aangewezen te zijn op een plaats in de oppositie. Daarbij is er een zetel minder te verdelen. Een lichte kater kan zich hierbij voordoen. Zo’n oppositieperiode na regeringsdeelname is natuurlijk bij uitstek een tijd van heroriëntatie.

Herman Dooyeweerd en de mythe van levensbeschouwelijke neutraliteit

[Op verzoek geschreven voor Zicht, 2001/1]

Een belangrijke vooronderstelling van seculiere visies op politiek en samenleving is de (vermeende) levensbeschouwelijke neutraliteit ervan. In de filosofie van Herman Dooyeweerd kunnen goede aanknopingspunten gevonden worden om deze mythe van neutraliteit door te prikken. In het onderstaande schets ik enkele hoofdlijnen van zijn denken.[1]