Tegen het totalitaire gelijkheidsdenken

Het gelijkheidsdenken bedreigt de rechtsstaat, die minderheden beschermt tegen toevallige meerderheden, stelt mr. drs. Bas Hengstmengel. In plaats van dat grondrechten burgers beschermen, verworden ze nu tot instrumenten om een staatsideologie op te dringen.

Calvijn en het recht

Bijdrage aan het congres “Calvijn op scherp. Calvijns visie op politiek, arbeid, economie en recht”, Dordrecht, 19 juni 2009.

Deze bijdrage is als volgt opgebouwd: na een aantal inleidende opmerkingen over Calvijn en het recht zal ik ingaan op betekenis en gebruik van de wet bij Calvijn. Vervolgens zal ik specifieker ingaan op het natuurrecht en de betekenis van de twee regimenten in dat verband. Tenslotte nog enkele opmerkingen over de actuele betekenis van Calvijns denken.

Opinie: Bijzonder onderwijs mag homodocent weren

Trouw, 23 juni 2009

[Geknipt gedeelte – Onlangs stelde de ‘School met de Bijbel’ in Emst een docent op non-actief nadat hij openlijk een homoseksuele relatie was aangegaan. In de media ging er weer heel wat orthodox-religieus gedachtegoed onder het progressief-liberale vergrootglas. Ook de politiek bemoeide zich ermee, zeker toen er enkele weken later een advies van de Raad van State over de Algemene wet gelijke behandeling (Awgb) uitlekte.

Het ressentiment in de moraal

‘De slavenopstand in de moraal begint ermee, dat het ressentiment zelf scheppend wordt en waarden voortbrengt’, aldus Friedrich Nietzsche in zijn boek Zur Genealogie der Moral (1887). Volgens Nietzsche was de christelijke ethiek een ’slavenopstand’, een opstand van de zwakken tegen hun meesters, zij het in een gesublimeerde vorm. De Joden zijn, middels het christendom, ‘zwakke’ waarden als nederigheid en naastenliefde als hoogste waarden gaan presenteren, daarmee op een subtiele manier wraak nemend op de levensgenietende, machtige Romeinen. Het is in deze analyse dat Nietzsche de term ‘ressentiment’ introduceerde in de filosofie. De eveneens Duitse, maar veel minder bekende filosoof Max Scheler schreef in 1912 een essay onder de titel Das Ressentiment im Aufbau der Moralen waarin hij Nietzsches visie probeert te weerleggen en waarin de term ressentiment een centrale rol speelt. Van dit belangrijke essay is recent een uitstekende, Nederlandse vertaling verschenen.

Quo vadis, ChristenUnie?

In den beginne waren er RPF en GPV. Dat waren degelijke, principiële partijen, mannen van stavast. Ze stonden in de traditie van Guillaume Groen van Prinsterer, Abraham Kuyper en natuurlijk van Calvijn. Ze hadden een hoge C-factor en het was er eigenlijk ieder jaar Calvijnjaar. Deze Groen van Prinsterer en Kuyper waren echter bezorgd dat het ook ieder jaar Darwinjaar zou worden. Er was namelijk sprake van verlichte liberalen die in een soort evolutionisme geloofden. De samenleving was volgens die liberalen – keurige mensen verder – een zich autonoom ontwikkelende, amorfe massa, die functioneert binnen de kaders die de overheid stelt. Die overheid is verder neutraal en bemoeit zich niet met de richting die de individuele cellen uitgaan.

Het natuurrecht bij C.S. Lewis

De twintigste-eeuwse schrijver C.S. Lewis (1898-1963) is vooral bekend als apologeet, maar hij is ook een verdediger van het natuurrecht. Zijn gedachten hieromtrent heeft hij vooral uitgewerkt in The Abolition of Man (1943). Dit boekje bestaat uit drie lezingen die Lewis in februari 1943 hield. Het is een pamflet tegen moreel en cultureel relativisme en een verdediging van de idee dat er een objectieve morele orde bestaat. Dit is een realiteit die onafhankelijk van menselijke waarneming en kennis bestaat. Deze realiteit omvat waarden en principes die onveranderlijk en eeuwig zijn (the permanent things). Deze orde, dit natuurrecht, is een toetssteen voor menselijk gedrag en menselijke ordeningen. Dit natuurrecht is niet willekeurig tot stand gekomen en is tegelijkertijd onafhankelijk van menselijk handelen.

Wat is de Revolutie? (Friedrich Julius Stahl)

Inleiding en vertaling door Bas Hengstmengel

Friedrich Julius Stahl (1802-1861) was een conservatieve Duitse rechtsgeleerde en politicus. Hij werd uit Joodse ouders geboren, maar bekeerde zich in 1819 tot het protestantisme, specifiek het lutheranisme.  Hierbij veranderde hij zijn achternaam van Jolson in Stahl. Hij studeerde rechtsgeleerdheid in Würzburg, Heidelberg en Erlangen en werd in 1827 privaatdocent in München. Vanaf 1832 bekleedde hij verschillende hoogleraarsposten in onder andere de rechtsfilosofie, het kerkrecht en het staatsrecht in respectievelijk Erlangen, Würzburg en Berlijn. In 1849 werd Stahl door koning Frederik Willem IV van Pruisen voor het leven benoemd tot lid van de toenmalige Eerste Kamer, waar hij een voorman van de conservatieven (anti-revolutionairen) werd. Ook was hij lid van de Oberkirchenrat (1852-1858). Zijn hoofdwerk is Die Philosophie des Rechts nach geschichtlicher Ansicht (1830-1837). Bekend is ook Die Kirchenverfassung nach Lehre und Recht der Protestanten (1840). De geschriften van Stahl hebben in ons land invloed uitgeoefend op het denken van Guillaume Groen van Prinsterer, Abraham Kuyper en Herman Dooyeweerd.

Constitutie – een beknopte inleiding

“De wet is goed, maar de mensen niet.” (Chinese wijsheid)

Hoe is samenleven mogelijk? Wat houdt een samenleving bij elkaar? Een moderne liberaal zal waarschijnlijk wijzen op de wet. Wij, rationele mensen, zien in dat de samenleving zonder wettelijke kaders een chaos wordt. De overheid, onze voornaamste wetgever, moet het maatschappelijk verkeer in goede banen leiden. Volgens Max Weber is de belangrijkste basis voor de legitimiteit van gezag tegenwoordig het ‘legaliteitsgeloof‘, dat wil zeggen: de bereidheid om zich te conformeren aan regels die formeel correct zijn en via de juiste procedures tot stand zijn gekomen. [1] Gezag van overheid en wet berust in deze visie dus op formeel correcte procedures.

Scheiding van kerk en staat

De scheiding van kerk en staat is een veelgebruikt, maar door velen slecht begrepen concept. In politiek en media is een beroep op “de scheiding van kerk en staat” vaak een argument dat, in de ogen van degene die het gebruikt, alle kritiek zal doen verstommen.

Geen liberalisme zonder christendom

Voor zover onze moderne pluriformiteit niet overkoepeld wordt door een zekere uniformiteit is het op de wereld gevaarlijk toeven. (prof.mr. A. Soeteman)

De liberale staatsopvatting lijkt slechts houdbaar te zijn op basis van de vooronderstelling van het christendom. Het christendom vervult een essentiële rol als politieke institutie, zonder dat de noodzakelijke scheiding tussen kerk en staat doorbroken wordt. In dit essay enkele gedachten over religie en poltiek.